Arbeidszorg

Arbeidszorg is een onbetaalde vorm van tewerkstelling van mensen die nood hebben aan en willen werken op maat, maar die niet (meer) of nog (niet) in het betaalde circuit terecht kunnen. De persoon maakt wel kennis met het verrichten van arbeid op een gestructureerde manier binnen een arbeidsmatige omgeving, maar zonder dat hier de druk aanwezig is van een betaalde baan. In het ideale geval vormt arbeidszorg een opstap naar betaalde arbeid. In Vlaanderen is arbeidszorg vandaag enkel structureel verankerd in de regelgeving van de sociale werkplaatsen, in de regelgeving “begeleid werken” van het VAPH en in de Groene zorg. Ook zijn er (gefinancierde) experimenten in het kader van het Meerbanenplan, waarbij sociale en beschutte werkplaatsen en welzijnspartners zijn betrokken. Binnen het beleidsdomein Werk en Sociale Economie worden personen naar arbeidszorg toegeleid vanuit de VDAB. Ze kregen een advies na screening door de Gespecialiseerde Arbeidsonderzoekdienst, de psychologische dienst van de VDAB of na een traject Activeringsbegeleiding. 

In uitvoering van het Vlaams regeerakkoord 2009-2014 hebben de ministers van Sociale Economie, Werk en Welzijn een visietekst “Van arbeidszorg naar een nieuw geïntegreerd beleidskader: W²” opgesteld waarin ze de samenwerking tussen beide beleidsdomeinen willen versterken om vorm te geven aan geïntegreerde werk –welzijntrajecten voor personen die niet, niet meer of nog niet kunnen participeren op de arbeidsmarkt. De Vlaamse Regering  heeft zich op 1 juli ’11 achter de principes van de visietekst geschaard (visienota (pdf / 2.8 MB)) en nota Vlaamse Regering (pdf / 1.25 MB).

Het uitgangspunt is dat mensen ondanks hun handicap, hun beperkingen en hun problemen ook competenties hebben en kunnen groeien in hun functioneren. De visietekst gaat dan ook  verder dan arbeidszorg, ook de trajecten voor personen met een behoefte aan werk en zorg (MMPP, personen in armoede, etc.) worden hierdoor gevat. Verder willen we ook de link versterken met de evoluties in de geestelijke gezondheidszorg naar zorgcircuits en zorgnetwerken, beter bekend als de artikel 107 hervormingen. In deze hervorming binnen de geestelijke gezondheidszorg wordt er expliciet aandacht besteedt aan psychosociale rehabilitatiemodellen die personen met psychische en psychiatrische problemen in staat moeten stellen om zich te re-integreren in de maatschappij en het beroepsleven.

Op 14 juni 2013 keurde de Vlaamse regering de conceptnota (pdf / 0.24 MB) “W²-decreet” goed. Op basis van deze conceptnota wordt een aanbouwdecreet uitgewerkt. In eerste instantie wordt de juridische basis gelegd voor activeringstrajecten voor personen die stappen zetten richting betaalde arbeid en trajecten maatschappelijke oriëntatie voor personen voor wie betaalde arbeid op langere termijn niet haalbaar is. Er zal een inventaris gemaakt worden van de bestaande arbeidsmatige activiteiten waarvoor in een tweede fase een juridisch kader zal uitgetekend worden.

Op 31 januari 2014 werd een voorstel van decreet houdende de werk- en zorgtrajecten in het parlement ingediend. Na een hoorzitting met de stakeholders in de commissie werd op 23 april 2014 de tekst goedgekeurd door het Vlaamse parlement in de plenaire zitting. De Vlaamse regering bekrachtigde het decreet (pdf / 0.58 MB) op 25 april 2014. 

In afwachting van de uitvoering van het nieuwe beleidskader worden binnen de lopende projecten verder geëxperimenteerd met methodieken, registratie en stages. Binnen de VDAB lopen de tender activeringsbegeleiding (TAZbis) voor personen met medische, mentale, psychische en psychologische problemen (MMPP) en trajecten voor personen in armoede. De toekenning van de plaatsen binnen arbeidszorg werd verlengd. In het kader van de alternatieven jobkorting werden twee oproepen gelanceerd om 400 doorstroomtrajecten uit arbeidszorg op te zetten. De doelgroep bestaat uit enerzijds de personen die nu reeds deelnemen aan arbeidszorg en anderzijds de personen die het advies arbeidszorg krijgen maar momenteel niet binnen de arbeidszorginitiatieven terecht kunnen. Deze personen krijgen bovenop hun arbeidszorg een module activeringsbegeleiding (waaronder zorg, empowerment, stage op een externe werkvloer,…) aangeboden die hen moet toelaten om de doorstroom vanuit arbeidszorg naar sociale economie of het normaal economisch circuit te maken. Deze projecten liepen tot eind 2015.

Met het Vlaams regeerakkoord 2014-2019 werd het engagement genomen om het decreet werk- en zorgtrajecten uit te voeren, binnen de budgettaire ruimte.

Op 13 oktober 2017 heeft de Vlaamse Regering haar principiële goedkeuring gegeven aan de uitvoering van het decreet werk- en zorgtrajecten. Het werk- en zorgdecreet voorziet drie types ondersteuning voor personen die niet, nog niet of niet meer betaald aan de slag kunnen:

  • Activeringstrajecten zijn voortrajecten voor personen die op middellange termijn stappen naar werk kunnen zetten. Een casemanager Werk en een casemanager Zorg zullen, samen met de deelnemer, een trajectplan afspreken met acties op het vlak van begeleiding naar en op een werkvloer enerzijds en acties op het vlak van zorg ter ondersteuning van die arbeidsdeelname. Een partnerschap van organisaties binnen het werkveld van werk, sociale economie en welzijn en zorg staan in voor de uitvoering van de acties.
  • Trajecten maatschappelijke oriëntatie. Deze trajecten worden momenteel niet uitgevoerd via het werk- en zorgdecreet maar zullen ingevuld worden via een pilootproject binnen het Geïntegreerd Breed Onthaal. Een samenwerking tussen CAW, OCMW en de Diensten Maatschappelijk Werk van de ziekenfondsen zullen niet-toeleidbare werkzoekenden begeleiden naar passende ondersteuning op vlak van zorg en welzijn.
  • Arbeidsmatige activiteiten zijn onbetaalde activiteiten waarbij de deelnemer de latente functies van arbeid (oa zingeving, structuur,…) kan ervaren. Deze activiteiten worden binnen het beleidsdomein WVG georganiseerd.

In afwachting van de uitvoering wordt de dienstverlening via de provinciale partnerschappen in de tender activeringsbegeleiding (TAZtris) verdergezet. Ook de financiering van arbeidszorg binnen sociale economie wordt verdergezet. In de hervorming van maatwerk zal bekeken worden hoe de arbeidszorg binnen sociale economie omgevormd kan worden tot een meer activerend verhaal. 

Na het advies van de SERV en de SAR gaf de Vlaamse Regering op 8 december 2017 haar tweede principiële goedkeuring aan het uitvoeringsbesluit. 

Op 2 februari 2018 keurde de Vlaamse Regering het uitvoeringsbesluit bij het decreet Werk- en Zorgtrajecten definitief goed. Eind februari lanceert VDAB een tender lanceren om de penhouder van het netwerk van dienstverleners te mandateren. Vanaf mei kunnen welzijns- en zorgorganisaties bij het Departement WVG terecht voor de mandatering als casemanager Zorg en kunnen geïnteresseerde organisaties zich aanmelden voor de erkenning als begeleider arbeidsmatige activiteiten.

We streven naar een opstart van de toeleiding van deelnemers naar de Activeringstrajecten vanaf 1 juli 2018. Ook de opstart van arbeidsmatige activiteiten is dan gepland.

Voor arbeidszorgmedewerkers in sociale economie veranderen de modaliteiten niet. In overleg met de sector, zal een oproep gelanceerd worden om te experimenteren met meer doorstroomgerichte activerende arbeidszorg.

Meer informatie met betrekking de uitvoering van het decreet vindt u via vdab.be/werk-en-zorg