Sociaal innoveren door sociaal inspireren

De principes van coöperatief ondernemen opwaarderen

De beleidsnota Sociale Economie 2009-2014 wil inzetten op een sociale economie waarin het innovatiegehalte op vlak van sociaal en maatschappelijk verantwoord ondernemen optimaal wordt uitgebouwd en benut. Een van de beleidsopties is de principes van het coöperatief ondernemen op te waarderen.

Coöperatief ondernemen is een model met toekomst. De principes van coöperatief ondernemen bieden ons innovatie- mogelijkheden waar we maximaal op willen inzetten. We focussen daarbij op de definitie die de filosofie van het coöperatief ondernemen omvat: “Een coöperatie is een autonome groep van mensen die zich op vrijwillige basis verenigen om gemeenschappelijke noden en verwachtingen in te vullen op economisch, maatschappelijk of cultureel vlak, en dit via een onderneming die ze samen bezitten en die democratisch bestuurd wordt”(International Co-operative Alliance (ICA).

Het coöperatief ondernemen maakt van oudsher deel uit van de sociale economie en treedt vandaag weer meer en meer op de voorgrond. Het gaat om nieuwe organisatie- en financieringsvormen waarbij niet de overheid de voornaamste aanbieder of financierder is maar om een privaat initiatief (ondersteund door de overheid) met garantie van kwaliteit, duurzaamheid, participatie, toegankelijkheid en een bijdrage op vlak van tewerkstelling. De overheid is kader scheppend en voorwaarden creërend en stuurt aan op samenwerking.

Binnen de beleidsfocus op coöperatief ondernemen wordt vooral ingezet op twee specifieke kenmerken:

  • coöperatief ondernemen als participatief ondernemen, waarbij andere relaties met werknemers, klanten en samenleving worden uitgebouwd
  • coöperatief ondernemen als succesvol alternatief om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken

Om dit profiel aan te scherpen werd deze legislatuur een strategisch actieplan opgemaakt, in samenspraak met de partners op het terrein. Dit ging in het najaar van 2010 van start. Hierbij gaat de aandacht in de eerste plaats naar zowel de startende ondernemer als de coöperatieve ondernemer of ondernemer die zich wil inschakelen in het coöperatieve gedachtegoed. Een tweede belangrijke doelgroep zijn intermediaire organisaties die ondernemers groeperen, opleiden of ondersteunen.

Binnen de huidige legislatuur willen we een maximale synergie creëren tussen alle bestaande initiatieven en tendensen door kort op de bal te spelen en diverse actielijnen tegelijk uit te bouwen. Als einddoelstelling wensen we coöperatief ondernemen duidelijk te profileren als een toekomstgerichte wijze van ondernemen, onderbouwd met succesvolle projecten op het terrein en wetenschappelijk onderzoek.

Concreet gaat het om strategische doelstellingen, die de minister met partners op het terrein wil realiseren:

  • promotie van de coöperatieve ondernemingsvorm en -filosofie;
  • eerste- en tweedelijnsadvies voor coöperatieve ondernemingen (in wording);
  • onderzoek naar nieuwe coöperatieve niches;
  • opzet van concrete pilootprojecten rond nieuwe niches;
  • netwerkfunctie en forum om het coöperatieve denken uit te diepen, te versterken en zichtbaar te maken;
  • beleidsinbedding van de principes van het coöperatief ondernemen.

In 2010 -2011 werden volgende concrete acties ondernomen:

  • Een VIONA-onderzoek analyseerde mogelijke niches op vlak van wonen, zorg, energie,… en onderzocht de meerwaarde van het coöperatieve model daarbinnen. Hierbij wordt ook gekeken naar innovatieve buitenlandse voorbeelden.
  • De organisatie van een ondersteuningsaanbod voor starters. Via infosessies, collectieve opleiding en individuele begeleiding worden coöperatieve ondernemers met plannen aangesproken en ondersteund. Op basis van individuele dossiers worden businessmodellen uitgebouwd die ook nuttig zijn voor andere ondernemers.
  • Drie oproepen voor pilootprojecten coöperatief ondernemen in een aantal maatschappelijke niches. Deze zullen hun weerslag vinden in een publicatie waarop men zich kan inspireren om coöperatief ondernemer te worden.
  • De opmaak van een website die wegwijs biedt in het coöperatief ondernemen (oktober 2011 online)
  • Het event ‘De coöperatieve revolutie, samen toekomstgericht ondernemen!’ op 14 juni 2011.
  • Het event ‘Winst voor iedereen’ op 19 juni 2012.
  • Het event ‘Scoop op coöperatief ondernemen’ op 25 juni 2013.
  • Het event ‘Coopy Paste’ op 4 februari 2014 (info binnenkort beschikbaar)

Gemeenschapsmunten

Momenteel zijn er in diverse landen (op nationaal of stedelijk niveau) projecten rond complementaire munten. Deze gaan uit van de opportuniteit om zo een stimuleringsbeleid uit te denken dat niet met de ‘gewone munt’ betaald moet worden.

De introductie van complementaire munten kan ons ondersteunen om de huidige economische crisis en sociale en ecologische uitdagingen innovatief te vertalen naar opportuniteiten. Deze strategie maakt het gemakkelijker voor burgers, organisaties, middenveld, lokale en Vlaamse overheden, en bedrijven, om initiatieven te nemen die sociaal en ecologische gedrag bevorderen en belonen.

In april 2011 liepen twee projecten i.v.m. gemeenschapsmunten af: ‘Ondersteuning van Letsgroepen in Vlaanderen in een perspectief van duurzaamheid en maatschappelijke meerwaarden’ en ‘Gemeenschapsmunten: proefprojecten Gent’. Beide projecten werden opgevolgd en hun output (kennisopbouw, beleidscommunicatie, steunpuntfunctie, netwerkvorming en het proefproject met 2 munten) werd positief geëvalueerd. De proefprojecten rond ‘Leermunt’ en ‘Torekes’ worden door lokale partners verdergezet.

In september 2011 ging het innovatieplatform ‘Sociale Innovatie door een breed toepasbaar complementair muntsysteem in Vlaanderen’ van start. Dit innovatieplatform past in het actieplan ‘Innovatief aanbesteden’ van de Vlaamse overheid en werd ondersteund door het IWT. Binnen het innovatieplatform werden alle maatschappelijke betrokkenen (bedrijven, middenveld, dienstverleners, steden en gemeenten,…) uitgenodigd om mee te denken rond een Vlaams complementair muntsysteem. Dit traject werd afgerond eind april 2012.

Begin 2013 werden twee overheidsopdrachten gelanceerd in een samenwerkingsverband tussen het departement WSE, het team Stedenbeleid van het Agentschap Binnenlands Bestuur en het departement EWI. 

Een eerste opdracht bestaat uit twee percelen en omvat de opstart van een nieuwe gemeenschapsmunt enerzijds en de implementatie van nieuwe technologie in een bestaande muntkring. 

Het eerste perceel werd toegewezen aan cvba Time2Care voor de ontwikkeling van Troeven, een zorgmunt in Turnhout die bijdraagt tot meer sociale cohesie, empowerment van kwetsbare groepen en een zorgzame samenleving. Burgers worden beloond wanneer zij zich actief inzetten voor elkaar en de gemeenschap. Time2care onderzoekt en ontwikkelt de diverse elementen nodig voor de uitrol aan deze zorgmunt samen met haar partners stad Turnhout, DE ARK, SPK en Cirkant via een systeem van co-creatie. www.troeven.be 

Het tweede perceel werd toegewezen aan Samenlevingsopbouw Gent vzw voor het project Torekes. Het digitale platform (App) is ontwikkeld en gerealiseerd in samenwerking met verschillende partners waaronder KAHO Sint Lieven. Bedoeling is om de (zorg)’vraag’ en het ‘aanbod’ beter op elkaar af te stemmen. De Technologiecampus van KAHO Sint-Lieven met haar 3600 studenten bevindt zich pal in de Rabotwijk waar Torekes circuleren. Die digitale uitbreiding moet er mee voor zorgen dat de studenten zich beter integreren in de wijk waar ze verschillende jaren studeren, eten, drinken en zich ontspannen. Maar uiteraard is het ook de bedoeling dat de wijkbewoner mét smartphone nu meer gemotiveerd is om in te stappen in het torekessysteem. www.torekes.be

Een tweede overheidsopdracht omvat de monitoring van de maatschappelijke meerwaarden van de complementaire muntkringen en het schrijven van een handboek voor lokale besturen en initiatiefnemers om een complementaire muntkring op te starten. Deze opdracht werd toegewezen aan een consortium met Lieven De Maesschalck (Thomas More Kempen) Bernard Lietaer, Edgar Kampers en Anne Snick (Flora) 
Dit handboek bundelt de ervaringen uit de verschillende Vlaamse proefprojecten en ervaringen uit het buitenland. Het handboek voor lokale besturen en initiatiefnemers kan een hulpmiddel zijn om complementaire munten op de kaart te zetten bij lokale besturen en steden. In samenwerking met het team Stedenbeleid en het departement EWI zal WSE dan ook inzetten op de verspreiding van de resultaten van de overheidsopdrachten en het handboek via verschillende kanalen. Dit boek werd voorgesteld op 1 april 2014. Meer info op www.thuisindestad.be.

Contact

Afdeling Beleid

Organisatie: 
Departement Werk en Sociale Economie
Straat + nr: 
Koning Albert II-laan 35 bus 20
Postcode: 
1030
Gemeente: 
Brussel
Telefoon: 
02 553 09 43