Kansen op werk voor kwetsbare groepen

Toolbox dejuistestoel.be

De doelstelling ‘met meer mensen aan de slag in gemiddeld langere loopbanen en meer werkbare jobs’ staat centraal in de diverse werkgelegenheidsakkoorden van de laatste jaren (het Vlaams akkoord ‘Samen op de bres voor 50+’, het Werkgelegenheids- en investeringsplan, het loopbaanakkoord, het Pact 2020). Een speerpunt is het verhogen van de werkzaamheid en werkbaarheid van oudere werknemers. De arbeidsmarkt wordt de volgende jaren steeds krapper; grote groepen gaan op pensioen en er zullen steeds minder jongeren klaar staan om hen te vervangen. Daarom is het belangrijk dat werknemers en werkgevers nadenken over de loopbaan, ook na 50 jaar. Want alleen wie op de juiste stoel zit, zal gemotiveerd blijven om langer aan het werk te blijven. Het versterken van de inzetbaarheid krijgt vorm in de dagelijkse praktijk van een duurzaam HR-beleid.

Om werkgevers, werknemers en intermediairen hierin te ondersteunen ontwikkelde de Vlaamse overheid samen met de sociale partners de website www.dejuistestoel.be (gelanceerd in juni 2011). Deze website biedt concrete instrumenten voor werkgevers en werknemers op het vlak van leeftijdsbewust personeelsbeleid, het preventief retentiebeleid, het competentiebeleid en het loopbaanbeleid. Werkgevers worden gestimuleerd en ondersteund om oudere werknemers in dienst te nemen en te houden. En werknemers worden aangespoord om de eigen competenties op peil te houden en te werken aan de eigen loopbaan. De website stelt ook communicatiemateriaal ter beschikking voor verdere sensibilisering zoals flyers, affiches, voorbeeld advertenties en online banners (op te halen via de downloads op www.dejuistestoel.be).

Het bestaan van deze website werd in een communicatiecampagne breed verspreid naar diverse partners (de werkgevers en werknemersorganisaties, sociale secretariaten, VDAB, ESF, consulenten uit het werkveld (projectontwikkelaars/diversiteitssconsulenten/jobkanaal/VDAB50+consulenten; wervings-en selectiekantoren), Federgon, Centra loopbaanbegeleiding, Jobcoaches, SERR’s en RESOC’s, SLN, Testcentra ervaringsbewijs, Syntra’s, Vigez, centrumsteden, POM’s, provinciale contactpunten, preventiediensten, mutualiteiten, specifieke gebruikersgroepen (ouderenraad, vrouwenraad, ...), VOSEC, VLAB, VVSG, wetenschapsinstellingen, ...)

Om het gebruik van de website daadwerkelijk blijvend te stimuleren en verder te verspreiden werden er gedurende een jaar lang train-de-trainee sessies (uitwisseling) gehouden voor diverse partners. Deze zorgen voor een verder olievlekeffect in het werkveld.

Uitbreiding van de systematische begeleidingsaanpak 50+

Sinds mei 2009 kennen wij in Vlaanderen de start van de systematische aanpak, waarbij werkzoekenden op een intense (en verplichte) manier begeleid worden rekening houdend met maatwerk. Voorlopig geldt deze aanpak enkel voor nieuwe werkzoekenden van 50 tot 52 jaar.

Conform het Regeerakkoord en het Werkgelegenheids- en Investeringsplan (pdf / 0.21 MB) zal de systematische aanpak, rekening houdend met de geplande evaluatie en de economische conjunctuur, gefaseerd worden uitgerold naar de daaropvolgende leeftijdsgroepen. De evaluatie van dit akkoord werd opgestart in het voorjaar, zoals voorzien in het WIP. In de loop van juni zullen de resultaten voorgelegd worden aan het Vlaams economisch en sociaal overlegcomité (VESOC).

Ondertussen wordt voor werkzoekende 50plussers die buiten de systematische aanpak vallen, het bestaande begeleiding- en opleidingsaanbod toegankelijker gemaakt op basis van vrijwilligheid. Hierbij verstuurt de VDAB uitnodigingen voor infosessies en deelname aan 50+club; worden opleidingen gepromoot met aandacht voor ICT; kunnen deze groepen op vraag vacatures worden aangeboden, ontvangen ze mail op maat of worden ze opgenomen in de automatische vacaturematching.

Er wordt ook een informatieve mailing gedaan over persoonlijke voordelen voor 50-plussers om te (blijven) werken na 50 (tewerkstellingsmaatregelen) en de mogelijkheid om daarover geïnformeerd te worden bij VDAB (INFO50+ / 50+-club).

Een sluitend maatpak voor personen in armoede

Onderzoek heeft aangetoond dat de reguliere trajectwerking vaak te kort schiet voor werkzoekenden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, in casu arme werkzoekenden. De problemen van mensen in armoede strekken zich uit over de verschillende levensdomeinen. (Loon)arbeid, zorgt voor een inkomen, maar heeft tevens een tal van andere betekenissen zoals erbij horen, het structureren van de tijd, sociale contacten, de mogelijkheid om competenties te tonen en verder te ontwikkelen enz.. We gaan ervan uit dat het hebben van een duurzame job aan een waardig loon, effectief meer mogelijkheden biedt om uit de armoede te geraken.

Bij de uittekening van enkele honderden Werk-Welzijnstrajecten steunen we op de W-kwadraat methodiek, de conceptnota empowerment en activering in armoedesituaties, het Vlaams netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen, het Forumboek "Activering van mensen in armoede 2007" en het huidige ESF-project "Naar een integrale, krachtgerichte trajectwerking voor mensen in armoede."

Over een periode van 2 jaar willen we minimum 300 en maximum 450 werk-welzijntrajecten voor personen in armoede opzetten. De trajecten bestaan uit een individueel begeleidingsluik, dat door de VDAB wordt opgenomen en een remediërend luik dat collectief georganiseerd zal worden. De uitbesteding van dit collectieve luik (10 percelen) liep wat vertraging op maar uiteindelijk kon het collectieve luik vanaf midden april ’11 van start gaan.

In het project zullen vooral uitkeringsgerechtigde gezinshoofden (CAT A volgens de werkloosheidswetgeving) toegeleid worden. Deze gegevens krijgt de VDAB via de elektronische gegevensuitwisseling met de RVA. Vervolgens kunnen leefloners en/of werkzoekenden in budgetbegeleiding toegeleid worden. Ook werkzoekenden uit de Verenigingen waar Armen het Woord Nemen of Homelescup zijn welkom op voorwaarde dat ze ingeschreven zijn (worden) bij de VDAB.

Eind september 2011 zijn 485 werkzoekenden gestart met het individueel luik van de werk-welzijnstrajecten in het kader van armoede, 205 werkzoekenden participeren aan het groepsluik. De toeleiding van het tweede groepsluik is volop bezig.

Uitbreiding activeringstrajecten voor personen met een MMPP-problematiek

Onder de werkzoekendenpopulatie bevindt zich een groep werkzoekenden met niet-arbeidsmarktgerelateerde problemen. Deze problemen zijn heel gevarieerd van aard (medisch, mentaal, psychiatrisch of psychisch) en kunnen niet door extra begeleiding in het kader van een traject naar werk of door competentieversterking aangepakt worden. In dit kader werkt een provinciaal partnerschap van diverse werk- en welzijnspartners samen om zowel de medische, mentale, psychische of psychiatrische problematiek als de sociaal-economische, sociale en/of psychosociale drempels weg te werken die een traject naar tewerkstelling (of arbeidszorg) verhinderen.

Binnen de bestaande tender zorgbegeleiding (1.100 op te starten trajecten op jaarbasis) zullen 115 bijkomende activeringstrajecten op jaarbasis opgestart worden. In het WIP wordt hiervoor in 2010 en 2011 telkens 350.000 euro, waarvan telkens 150.000 euro ESF-inbreng, vrijgemaakt.

De bijkomende trajecten gaan naar personen met een OCMW-statuut (50 op jaarbasis) en personen met een RIZIV-statuut (65 op jaarbasis). Voor elke provincie werden streefcijfers opgesteld. De trajecten werden in september 2010 opgestart. De toeleiding zal tot eind 2012 lopen. De samenwerking verloopt eerder moeizaam, VDAB en GTB proberen de vastgestelde drempels in de samenwerking via gerichte acties bij te sturen (communicatie, duidelijke afspraken,...). In eerste instantie zouden de trajecten slechts door een beperkt aantal OCMW’s uitgevoerd worden, voornamelijk OCMW’s die betrokken zijn in het experiment proeftuinen. De ervaring die daarin reeds werd opgebouwd kan zo meegenomen worden in dit experiment. Uiteindelijk kunnen alle OCMW’s personen toeleiden. Tot en met eind september 2011 werden 42 trajecten met OCMW-klanten opgestart. In diezelfde periode werden eveneens 42 trajecten voor RIZIV-klanten opgestart. In beide gevallen zien we sterke regionale verschillen.

In het kader van het WIP voorzien we bovendien kennisuitwisseling via het Platform zorgbegeleiding en het open kennisnetwerk Kwetsbare groepen en Werk. Afgevaardigden vanuit de provinciale partnerschappen zorgbegeleiding, VDAB-experten, RVA, RIZIV, FOD, VLAB, SST, TAZ-partners zorg en empowerment, Verzekeringsgeneeskunde, Vlaamse Vereniging van Psychiaters, Overlegplatformen Geestelijke Gezondheidszorg, gebruikersverenigingen, Federatie CAW, Federatie GOB, Federatie GA, GTB, departementen WVG en WSE, enz. nemen hier aan deel.

Op 1 juli 2011 heeft de Vlaamse Regering zich achter de principes van de visietekst Van arbeidszorg naar een geïntegreerd werk-welzijnkader geschaard.

Een sluitend maatpak voor laaggeletterden

In Vlaanderen is naar schatting 1 op 7 volwassenen laaggeletterd. Deze mensen hebben moeite met lezen en schrijven. Om deze problematiek ook bij de werkzoekenden te kunnen remediëren werden reeds verschillende stappen gezet om een screeningsinstrument te ontwikkelen. Via de zogenaamde subscreening willen we de verdere opvolging en ondersteuning van de mensen met een geletterdheidsrisico mogelijk maken.

De ontwikkelde instrumenten worden in een vervolgproject verder getest. De indicatortest zou na de testfase algemeen geïmplementeerd worden binnen de VDAB-werking om zo tot een betere detectie te komen van mensen met een geletterdheidrisico. Deze test zal bij iedere kortgeschoolde werkzoekende worden afgenomen en dit ten laatste 9 maanden na inschrijving.

Tegelijkertijd wordt, in samenspraak tussen de VDAB en de centra voor basiseducatie, nagegaan hoe ook de ‘subscreenings’ kunnen worden geïmplementeerd.

Daarnaast wordt, in navolging van recent onderzoek, verder werk gemaakt van de G-coach, een didactisch concept voor geïntegreerde geletterdheidstraining. Het gaat hierbij om een vorm van co-teaching waarbij een lesgever geletterdheid (CBE) ondersteunend optreedt bij de vakinstructeur tijdens de beroepsopleiding. Om rond de ontwikkeling en organisatie van geïntegreerde geletterdheidstrainingen verder te experimenteren, werd alvast een oproep gelanceerd voor de centra voor basiseducatie om projectvoorstellen in te dienen voor de organisatie van geïntegreerde geletterdheidtraining met G-coach, dit in samenwerking met de verschillende onderwijs- en opleidingsverstrekkers die beroepsopleidingen inrichten.

Deze oproep werd recent gelanceerd en leverde totnogtoe 16 projectvoorstellen op, die momenteel beoordeeld worden door de beleidsdomeinen Onderwijs, Vorming en Werk.

Strijd tegen de inactiviteitsvallen

De uitkeringstelsels voor arbeidsongeschiktheid bevatten in hun reglementeringen en in de wijze waarop ze worden uitgevoerd veel obstakels die de arbeidsmarktdeelname ontmoedigen. Wanneer deze worden weggewerkt of minstens geminimaliseerd zal de toeleiding naar de arbeidsmarkt veel vlotter verlopen. De acties omvatten:

  • uitklaring van de respectievelijke rollen van enerzijds de ziekenfondsen en het RIZIV en anderzijds de VDAB en GTB met het oog op verbeterde samenwerking en betere resultaten in de toeleiding naar de arbeidsmarkt van personen met een ziekte-uitkering. Dit gebeurt in een werkgroep op federaal vlak en ook in Vlaamse subregionaal overleg met de lokale ziekenfondsen (adviserend geneesheren en diensten maatschappelijk werk) en VDAB-GTB;
  • de (re-)activeringsgedachte ingang doen vinden bij alle uitkeringstelsels voor arbeidsongeschiktheid alsook in de werkloosheidsverzekering in het kader van een werkgroep met alle federale en alle regionale betrokken organisaties en in een Vlaams platform zorgbegeleiding;
  • experimenten in de begeleiding en activering van personen met een ZIV-statuut en mensen ten laste van het OCMW met medische, mentale, psychische of psychiatrische problemen;
  • uitwerken van een beleidsdomeinoverschrijdend model van arbeidsrevalidatie voor mensen die wegens een gezondheidsproblematiek heel ver van de arbeidsmarkt verwijderd zijn en mogelijk zelfs niet toeleidbaar zijn;
  • uitwerken van een instrument om de financiële gevolgen van (terug) aan het werk gaan voor individuele cases uit te klaren.
  • advisering omtrent wijzigingen in de regelgevingen teneinde financiële inactiviteitvallen te elimineren of te beperken.

Jobkanaal

De uitbreiding naar kortgeschoolden en mensen in armoede, naast de prioritaire kansengroepen van het EAD-beleid (50+ers, allochtonen en personen met een arbeidshandicap), betekent een uitbreiding met ongeveer 70% van de werkzoekenden voor Jobkanaal. Om focus te behouden in deze uitbreiding kiezen de projectpartners van Jobkanaal ervoor om de doelgroepuitbreiding te beperken tot gerichte acties. Dat impliceert een tweedeling in de werking van Jobkanaal waarbij (1) de vacaturewerking gecontinueerd wordt voor de 3 prioritaire kansengroepen en (2) gerichte ondersteunende acties worden opgezet voor kortgeschoolden die eerder niet bereikt werden met de vacaturewerking en voor personen in armoede.

Er wordt zowel een "projectmanager kortgeschoolden" als een "projectmanager armoede" ingezet die allebei intersectorieel werken en over de Jobkanaal organisaties heen. Uit de studies en activiteiten van de managers moet blijken of doelgroepuitbreiding van Jobkanaal een meerwaarde betekent, en in voorkomend geval hoe dit gecontinueerd kan worden. Binnen een periode van 3 tot maximaal 6 maand na de start komt er een tussentijdse evaluatie in de Stuurgroep.

Concrete acties ten aanzien van jonge kortgeschoolden zijn: in kaart brengen van het aanbod van begeleidende actoren en van de noden en behoeften bij die actoren, in kaart brengen van de verwachtingen bij bedrijven en bij jonge kortgeschoolden zelf. Ook het aanbod voor oudere kortgeschoolden wordt in kaart gebracht, en de bedrijven worden bevraagd over hun ervaringen met deze doelgroep. Voorts worden de mogelijkheden onderzocht om met elementen uit het competentieverhaal de Jobkanaalwerking te versterken. In samenwerking met sectorconsulenten word nagegaan welke tewerkstellingsmogelijkheden er zijn binnen welke sectoren voor respectievelijk jonge en oudere kortgeschoolden en welke rol EVC hierin kan spelen. De bevindingen worden verspreid aan de jobkanaalconsulenten.

Om uit te zoeken welke rol Jobkanaal kan spelen in acties ten aanzien van armen wordt het Vlaams netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen betrokken om op te lijsten welke organisaties op dit domein actief zijn, welke hun behoeften zijn en om met hen een netwerk op te zetten.

De ervaringen en verwachtingen van ervaringsdeskundigen en van bedrijven worden in kaart gebracht, dit laatste aansluitend bij het pilootproject van de VDAB in de Antwerpse regio. Jobkanaalconsulenten worden opgeleid om werkgevers te sensibiliseren voor de toeleiding van deze doelgroep en om trajectbegeleiders en mensen in armoede te sensibiliseren voor de verwachtingen van de werkgevers.

Voor deze acties wordt in 2010 en 2011 telkens 200.000 euro ingezet.